De Siberische Kat:
Ongemaskerd.
Picture

English Czech Dutch

[Vertaald door Geert Coppieters, Nevartis cattery.]

Door Alex Kolesnikov, PhD in moleculaire genetica, Sibaris cattery, Rusland.
(Herdrukt met toestemming)

Deel III.

De Siberische kat, van ongekende onbekende tot gekende onbekende.

Verscheidene jaren geleden schreef ik een verhandeling over de mogelijke oorsprong van het Siberische ras. Dat artikel is beschouwd als een eerste deel in een zekere cyclus van artikelen, gewijd aan de Siberische katten. Hoe dan ook, zijn er sindsdien bijna vijf jaren verstreken en ben ik, noch iemand anders met ruimere ervaring met Siberen in Rusland, erin geslaagd de cyclus van artikelen verder te zetten, welke beschikbaar zijn voor buitenlandse lezers welke toegewijd zijn aan dit opmerkelijke ras. De Russische kattenverenigingen kunnen niet verantwoordelijk gesteld worden voor het feit dat er niets is gebeurd om de rest van de wereld kondig te maken over "wat er gaande is" met de SIB'en, doch aan de andere kant is er verrassend weinig gedaan, behalve belangrijke interne evenementen zoals het grondig bijstellen van de Russische Siberische standaard "oorsprongskern" in 2005 en het uitvoeren van verschillende workshops gewijd aan de toekomst van het Siberische ras. Dit natuurlijk zonder vermelding van het verder kweken op zich, waar enkele bijzondere resultaten werden behaald, in het bijzonder wanneer men de laatste 4 à 5 jaren vergelijkt met het midden van de negentiger jaren.

Intussen werd het ras over de hele wereld verspreid. Hoewel er nu SIB katterijen zijn die zich zo ver van Rusland bevinden als in Maleisië, Australië en Zuid-Amerika, zijn er zich nog vele mensen niet geheel terdege bewust van de Siberen, zelfs niet in het goede ouwe Europa. Bij het bezoeken van Europese shows, hoor ik nogal vaak een vraag van een terloopse toeschouwer en zelfs van een kweker die niet vertrouwd is met halflangharige rassen: "Wat is dat voor een kat?" Gelukkig werd de moderne felinologie zo populair dat de meeste tentoonstellingsbezoekers en deelnemers wel degelijk inzien dat ze noch een Maine Coon te zien krijgen, noch een Noorse boskat, maar iets nieuw en vooralsnog onbekend. Dat is zeker waar bij de beschouwing van Siberen met zeldzame kleuren die men bijna nooit opmerkt bij andere halflangharige rassen, bijvoorbeeld 'golden'.

Dus, waarom zijn de artikels jarenlang op de planken weggeborgen? Voornamelijk omdat het geïntegreerde beeld van het heden en de toekomst van SIB'en in het brein van de auteur ontbrak. Hoewel het nuttig is om naar de geschiedenis te kijken, is de ontwikkeling van de toekomst van een ras het belangrijkste, en dat ziet er niet zo evident en schitterend uit als het zou moeten. En men zou wel zeer voorzichtig mogen zijn in het maken van vooronderstellingen over de toekomst van een dergelijk vluchtig idee als de ontwikkeling van de kweek van katten. Duizenden katten zien, een boel informatie vergaren, deelnemen aan talloze fora en in een workshop geheel gewijd aan het verbeteren van de originele Siberische standaard, heeft me enorm geholpen bij het vormen van een min of meer consistent beeld van de huidige situatie en van de toekomst van het Siberische ras. Dat was vijf jaar geleden onmogelijk, in tijden waarin de consistentie van de Siberen in groot gevaar werd gebracht, en er enige betrouwbare informatie over de SIB ontbrak.

Siberische standaard en Siberisch archetype: is zien ook geloven?

De thema's van rasstandaard en rasontwikkeling waren en kunnen nog altijd het onderwerp zijn van redelijk verhitte discussies. Wat deze afdelingen betreft, heb ik dus getracht om feiten voor te leggen die met relatief gemak onderzocht kunnen worden door leden van de SIB gemeenschap. Tevens hoop ik dat elke lezer zijn of haar eigen conclusies zal trekken, en deze, in het beste geval, kan staven aan de hand van andere bewezen feiten en vaststellingen.

Wat zijn de meest belangrijke onderwerpen bij de huidige ontwikkeling van het SIB ras? Eerst en bovenaan de lijst staat de juiste en consistente interpretatie van de standaard bij alle kwekers. Als jong ras met oude inheemse wortels, die verschillende herkomstlijnen vertegenwoordigt in zowel Rusland als erbuiten, heeft de Siberische kat nood aan een heldere identificatie over een archetype en het inbouwen van archetypische kenmerken in diens standaard. De standaard op zich en de verklaring van zijn bijzonderheden, zijn van het hoogste belang bij zulk een inheems ras als de Siberen. Met het oog hierop, schreef ik een apart artikel, enkel en geheel gewijd aan dat onderwerp en gebaseerd op de workshop die in 2005 plaatsvond, bijna exclusief opgedragen aan de SIB standaard. Dit zal het derde en voorlopig laatste deel vormen van de SIB verhandeling. Dientengevolge, zal ik in dit deel niet dieper ingaan op de onderwerpen over de standaard, hoewel enige overlapping van de reeks artikelen onvermijdelijk is om meer duidelijkheid te kunnen scheppen. Het tweede onderwerp dat logisch voortspruit uit het feit dat het ras nog zo recent is, is het probleem van de consistentie van de kweek ervan, alsook de manieren waarop de stabilisatie van het ras tot stand komt. En het is dit onderwerp dat momenteel aanzienlijk de ontwikkeling van het ras belemmert, zowel binnen Rusland als erbuiten. Het systematisch kweken van SIB'en nam slechts 20 jaar geleden een aanvang, maar er doken toch al noemenswaardige problemen op. Volgende zaken welke bepaalde aspecten van de SIB ontwikkeling boven het hoofd hangt, in het bijzonder aangaande buitenlandse kwekers, zijn:

  1. de "bij verstek" overweging dat 20 jaar geleden het SIB ras niet door amateur Argonauten werd opgestart, die zich op de een felinologische afzetterij stortten, maar door beroeps-felinologen
  2. nog een bijkomende aanname van het feit als zouden katten van de 2 Russische hoofdsteden terdege het Siberische ras hebben gevormd en
  3. het geloof dat katten die tientallen jaren geleden uit Rusland geïmporteerd werden, even succesvol kunnen aangewend worden voor de ontwikkeling van moderne SIB'en als hun afgezonderde afstammelingen. Bij gebrek aan zulke pogingen, heeft de mening dat SIB'en geen archetype hebben, zich wijd verspreid in bepaalde kwekerskringen.

Als men geen aanzienlijke tijd zou steken in het grondig onderzoeken van stambomen, zou men als algemeen oordeel kunnen vellen dat bijna heel de initiële SIB genenpoel uit Sint-Petersburg en Moskou stamt. Dit gezichtspunt is echter helemaal niet correct. Als men louter over cijfers spreekt, ja, dan zou men kunnen beweren dat meer dan 90% van de oorspronkelijke 'foundation' of 'stichting' populatie uit deze twee steden stamt. (Dit laat buiten beschouwing de katten die gedurende de laatste tien jaar van het bestaan van de USSR naar Duitsland werden gebracht, welke later als SIB'en erkend werden) Maar wanneer men praat over de impact van bepaalde lijnen op moderne Siberen, wordt het meteen evident dat sommige 'foundation' of 'grondslag' katten welke de grootste invloed gehad hebben op de verdere evolutie van SIB'en als consistent ras, in feite hun oorsprong hebben buiten Sint-Petersburg en Moskou. Beroemde Abakanen (Amur, Aldan en Argo) of, om preciezer te zijn, hun onmiddellijke voorouders, kwamen uit Siberië en het Verre Oosten. Deze katers vindt men terug in nagenoeg de helft der stambomen van Moskous' SIB'en en zijn overduidelijk van Siberische en Verre Oosterse afstamming. Over het algemeen zijn een aantal voortreffelijke en zelfs uitzonderlijke SIB'en geboren als resultaat van het kruisen van lijnen uit Moskou met die uit Siberië en het Verre Oosten. Voorbeelden hiervan blijven niet enkel beperkt tot de vroege Abakan lijn, maar vertegenwoordigen ook Irdie (Treskuchii Sibirskii Moroz Mur), Busik en zijn nageslacht van Krasnoyarsk, en enkele andere katten. Deze vaststelling suggereert sterk het bestaan van een zeker archetype bij Siberen, dat gedeeltelijk verborgen kan zijn bij lokale populaties, maar onmiddellijk geopenbaard wordt na een aantal overmatige uitkruisingen tussen katten van verschillende locaties. (zie Figuur 1.)


Siberian archetype

1. Het Siberische archetype.


De stambomen van deze poezen kunnen geraadpleegd worden via de URL links:
http://www.pawpeds.com/db/?a=p&id=293706&g=4&p=sib&date=iso&o=ajgrep (voor de poes links), en
http://www.pawpeds.com/db/?a=p&id=218781&g=4&p=sib&date=iso&o=ajgrep (voor de poes rechts).

Deze observatie is zeer belangrijk omdat het genetisch bewijsmateriaal levert voor het concept waarop de vroege beschrijving van de Siberische kat gestaafd is. Een uitgebreidere beschrijving van het archetype zal in deel drie geboden worden. Hier worden in Afbeelding 1. drie katers voorgesteld die op verschillende locaties geboren zijn en uit gedeeltelijk of opmerkelijk verschillende ouders. Allen hebben ze echter enige afstammingslijnen gemeenschappelijk, hoewel dat erg veraf kan zijn (een keer in de 5de generatie voor katers 2 en 1 bijvoorbeeld). Het belangrijkste is dat alle katers die ouder dan 10 jaar zijn, alsook al de voorouders in hun stambomen, buiten diegene welke van de Abakan lijn stammen (of de pre-Abakan katten in het geval van kater 2), volkomen verschillend zijn.

Nog een ander stel foto's toont twee poezen met zulke verre verwanten in de negende tak van de stamboom. Deze poezen werden ongeveer vijf duizend kilometer van elkaar verwijderd geboren, en geen van hun afstammelingen hebben elkaar ooit ontmoet… met uitzondering van de pre-Abakan katten van Siberische oorsprong of uit het Verre Oosten afkomstig. Deze voorbeelden dienen enkel ter staving van de duiding waarom niet zozeer aantallen, dan wel genencombinaties van belang zijn om de huidige deelname in de stichting van het ras op te eisen. Daarbij komt nog dat deze voorbeelden het archetype van de Siberische kat aanduiden, welke niet uitgeroeid kon worden, ondanks het gebrek van een overdacht foksysteem bij een aantal katterijen gedurende de vroege negentiger jaren.

Neva Katten: geen Ace Ventura achter het masker.

Het derde onderwerp is het probleem van de Neva Masquerades en hun verhouding tot het Siberen. Dit onderwerp is eigenlijk onderdeel van het voorafgaande en alle hierboven beschreven stellingnamen, zijn tevens hierop van toepassing. Neva Masquerades zijn door een aantal kattenverenigingen zoals WCF, CFA, TICA enz. aanvaard als een kleurvariant van het Siberische ras. De voornaamste redenen voor aanvaarding werden eigenmachtig omschreven als "een lang aanhoudend bestaan van genoemde kleurvariëteit tussen inheemse halflangharige katten in Rusland". Op het ogenblik van de erkenning was er geen genenonderzoek noch analyse van de feitelijke herkomst van Neva katten mogelijk. Deelname door halflangharige colorpoint katten en dit van bij het prille begin van de fok van Siberen (zonder terdege hun oorsprong te onderzoeken) is als sluitend genoeg bewijs bevonden ter insluiting van Neva's bij de vorming van het Siberische ras. Laat ons trachten (ruimschoots te laat weliswaar, maar er zijn verzachtende omstandigheden, zoals een goede lezer uit dit artikel kan begrijpen) om op zijn minst toch gedeeltelijk zulk een onderzoek uit te voeren om beter te begrijpen waar de wortels van de Neva Masquerades liggen.

De huidige Russische felinologie is, met zijn aantal voortreffelijke katten en katterijen van een verscheidenheid aan rassen, zowel nationaal als internationaal befaamd, zeer competitief te noemen. Niet enkel Siberen worden in alle grote kattenverenigingen overal ter wereld erkend, maar verscheidene andere Russische inheemse rassen hebben intussen hun opwachting gemaakt, zoals de Don Sfinxen, de Kurilian bobtail en een paar andere, minder bekende soorten. Wie nu de Russische felinologie aanschouwt, maar het inzicht van experten ontbeert, alsook de kennis van insiders over de situatie van pakweg 15 à 20 jaar geleden, kan eruit opmaken dat het zich in die dagen in dezelfde staat bevond als in z'n eigen thuisland (lees Europa, US/Canada/Australië enz.) Zulke kijk op de dingen, zou een grove vergissing zijn. Ik lees op sommige websites van SIB katterijen in het buitenland als zouden "in de USSR katten niet getolereerd worden omwille van de grote voedselschaarste." Deze bewering is grappig, maar niet meer dan de veronderstelling over de ervaren en goed ontwikkelde Russische felinologie van 20 jaar geleden. Gelukkig geldt de erkenning van het SIB archetype als de belangrijkste verwezenlijking van de vroege fokkers en juryleden. In die tijd stelde men nog geen samenhangende rasstandaarden samen en de SIB standaarden ondergingen gedurende de afgelopen jaren aan een reeks aanpassingen. Toch werden de gemeenschappelijke kenmerken van het archetype voor het ras vastgelegd, geldig zowel voor de grote steden als de Siberische oerwouden en het binnenland.

Ondanks dit succes, werd de achtergrond waaruit de SIB'en en de Neva's op de voorgrond traden, duidelijk door amateurs gevormd. Tegenwoordig is het in Russische felinologische kringen eerder "le ton mauvais" om te herinneren aan het gebrek aan systematische scholing van de eerste Russische felinologen en te verwijzen naar de feitelijke herkomst van de colorpoint "Siberen". Dit is in het bijzonder waar gebleken toen verhitte discussies tussen anti-Neva en pro-Neva Big-endians en Little-endians welke ongeveer 3 à 4 jaar geleden plaatsvonden. Ik neig hier een zekere ironie aan de dag te leggen (met dank aan Jonathan Swift) omdat de bewijsvoering tijdens die debatten door beide partijen veelal zinloos en belachelijk was. Om niet onwezenlijk te zijn, zal ik enkel aanhalen dat de personen welke ruzieden over de afscheiding van het ras van de Neva's, ervan beschuldigd werden om "Neva's uit te willen sluiten omdat die op shows begonnen te winnen van de traditionele Siberen". Het is nochtans interessant om te weten waarom deze vervelende "Neva Terminators" niet van verdacht werden van de "vernietiging" van andere meedingende halflangharige rassen zoals de MCO's, NFC's, TUA's, enz., enz. Aan de ernstige en betreurenswaardige kant van de zaak, hebben deze woordenstrijden geleid tot pogingen om de feiten over de ware oorsprong van de Neva's te verhullen. Als gevolg hiervan hebben een aantal mythes aangespoord tot het wettigen van Neva's als ware en onvervalste Siberen. Hoewel het ontleden van mythes die 3 tot 5 jaar geleden geschapen werden niet een zodanig bijzonder interessante opdracht is (niet zo interessant als de mythes die millennia van menselijke geschiedenis overleefden), is het dat wat we nodig hebben om de oorsprong van de Neva te vatten, alsook de trends in de ontwikkeling van het SIB ras.


Pallas cat

2A. Pallas-kat.

Het primaire idee was dat "colorpoint halflangharige katten, samen met andere katten, al honderden jaren in grote aantallen aanwezig waren in Rusland". Als "bewijs" wordt vaak een geval van zogenaamde "Pallas-kat" aangehaald. Inderdaad, Pallas bewonderde in 1793 een colorpoint kat in de buurt van Mokshan (een stadje bij de Volga rivier). (Zie afbeelding 2A.)


Modern Thai cats

2B, C. Moderne Thaise katten uit Rusland.

Gebaseerd op deze waarneming, werd 'besloten' dat colorpoint katten eeuwenlang in groten getale voorkwamen in Rusland. Nadere bestudering van dit aangename plaatje toont ons echter een klassieke, appelhoofdige kortharige Thaise kat (Afbeelding 2B, C), van wie de afkomst in Zuidoost Azië welbekend is en nu buiten discussie staat (zie onder). Dus wanneer men tracht de oorsprong van Neva katten af te leiden uit aan Pallas evenwaardige katten, zal de Neva zijn status van herkomst niet verliezen als uitkruising tussen Rusland's inlandse kat en een Thaise kat.

Laat ons verwijzen naar sommige bronnen van informatie uit eerste hand door Olga Mironova's boek "Aboriginal cats of Russia" op pagina's 29-31 open te slaan, uitgegeven in 2003. Dit gedeelte van het boek is gewijd aan de Neva Masquerades. Bij de aanvang van het hoofdstuk geeft Olga volstrekt openlijk toe dat "het zo in zijn werk ging dat Siberische katten een geslacht werd om snel talrijker wordend nageslacht van Siamese (Thai - noot van A.K.) katten, bij ons geïmporteerd uit het buitenland door de gedistingeerde directeur van het Poppentheater, Sergei Orbraztsov". [1]. Zoals we allen begrijpen, spelen poppen en poppentheaters een rol van betekenis in het leven in Rusland en ook in andere landen, maar dit kan geen grond vormen ter aanvaarding van het uitgekruiste ras van de "Neva Masquerades" als Siberen.

Was de zaak Orbraztsov (Moskou) over het invoeren van colorpoint katten naar Moskou een alleenstaand geval? Natuurlijk niet. Zelfs het importeren misschien van (een) ouder(s) van Pallas kat (niet te verwarren met de echte Pallas kat zelf weliswaar, Felis Manul) door kooplieden langsheen het stroomgebied van de Volga, was niet het allereerste geval. Katten met een aparte kleur hebben altijd al tot de verbeelding gesproken van rijkelui, dus is het niet zo verwonderlijk dat Thai katten al eeuwen geleden Rusland binnenkwamen. Dit veroorzaakte echter geen weerspiegeling van een Siberische verwantschap in die tijden, daar zelfs de bronnen die de bijzondere (en tamelijk kostbare) Bukhara katten beschrijven, naaste verwanten van de Siberen, maar ruwweg op dezelfde wijze via het Volga stroomgebied uit Centraal Azië geïmporteerd, en juist daarom meer kans maakten op ontmoeting met Thaise katten dan welke andere Russische katten ook uit die tijd, vooral bruine tabbies, verder in alle talen zwijgen over de Bukhara (of Zeravshan, welke een rivier uit de buurt is - noot van A.K.) Masquerades [3].

In de Sovjet-Unie waren Thaise katten geliefd, zeker nadat in de late jaren zestig de banden met Indo Chinese landen nauwer werden aangehaald. Mijn oom die in de Kaukasus woonde, was sinds 1972 al een trotse bezitter van een Thaise kat. Dat was een typische kortharige kat met een appelvormige kop en een geknikte staart, die uit Vietnam was gebracht door oliegeologen. Natuurlijk waren Sint-Petersburg en Vladivostok in die tijd de voornaamste poorten via welke Thaise katten Rusland werden binnengeloodst. Dat is de meest natuurlijke verklaring van het feit waarom het colorpoint gen veelvuldig voorkomt in deze steden, in het bijzonder wat Sint-Petersburg betreft, maar verder zeldzaam of ontbrekend is in de rest van Rusland (met uitzondering van Moskou dat het centrum was en blijft van zowat alles).

Door verschillende auteurs werd in de Russische felinologische media en ook in die van de Sovjet-Unie een beschrijving gegeven van Neva Masquerades als een uitkruising tussen Thaise katten en Siberen. Slechts toen de strijd tussen "endians" rond 2004 uitbarstte, werd het politiek als incorrect beschouwd om de herkomst van Neva's te vernoemen, en sindsdien werd Mironova's boek nog slechts gedeeltelijk geciteerd, bijvoorbeeld dat "raszuivere Siamezen, Balinezen en katten uit de Himalaya, Rusland pas lang na de erkenning van Neva's zijn binnengekomen en nooit zijn ingezet voor de ontwikkeling van Neva Masquerades" (ibid, pag. 30). Ook zijn sommige citaten van welbekende fokkers van Siberen snel in de vergetelheid geraakt. T.E. Pavlova schreef in 2002 in het Oekraïense "Tvoya Koshka" (Uw kat) tijdschrift: "Toen ze eerst in St-Petersburg opdoken, trokken Neva Masquerades onmiddellijk de aandacht van het publiek. Karakteristieke kenmerken, afkomstig van de Thaise kat (oud type Siamees), deed geen afbreuk aan het Siberische type, maar schonk het ras eerder verfijnde charme en een exotisch tintje".

Mironova's tekst volgende, bracht ik Balinezen ter sprake. Hier komen we dan ook op het spoor van één van de schuldigen in dit verhaal, d.w.z. hoe en waarom is een vrij groot aantal colorpoint katten op korte tijdsspanne Neva Masquerades kunnen worden. Ik kijk naar een opname op videoband van een kattenshow van de intussen uiteengevallen kattenclub "Soyuz", welke rond 1994 plaatsvond. Ik zie er veel bekende Siberen op, Svetik, Bukashka, Knyaz Vasiliy en een paar andere. Tezelfdertijd zie ik een trots koppeltje hun enorme en gespierde halflangharige colorpoint kat omhoog houden en zeggen: "En dit is onze Balinees". Nu zou naar deze grote kat met bijna 100% zekerheid verwezen worden als een Neva Masquerade. Laat ons terugkeren naar de "Inheemse Russische katten". "Gedurende de eerste kattenshows, werden halflangharige katten met Siamese kleurslagen ingeschreven voor raserkenning. Zij werden (in de regel - noot A.K.) onmiddellijk als Neva Masquerades toegeschreven. Soms werden zulke katten door hun eigenaars zelf als Balinezen bestempeld... Ik werd ertoe verplicht om deze katten als huiskatten te omschrijven of als Neva Masquerades als ze dat verdienden". Hoe dan ook, vonden de eerste kattenshows slechts plaats eind van de jaren tachtig en de show die we hier onder de loep namen, ging niet eerder dan eind 1993 door, volgens de deelnemende Siberische katten wier registratiedata gekend zijn. Daarom lagen de tijden waarin eigenaars "zelf het heft in handen konden nemen om het ras van hun kat te benoemen", reeds ver in het verleden. En natuurlijk kwamen deze "Balinezen" zodoende voor dankzij de affirmatie van onervaren "juryleden". In feite is er niks ongewoons met de aangehaalde "Balinese" zaak. Het "transformeren" van "Balinezen" in Neva's op het einde van de jaren tachtig, wordt uitgebreid beschreven in het online artikel van WCF keurmeester Irina Sadovnikova en wordt onderbouwd door het citeren van de passende pagina's uit de cataloog van de kattenshow (zie achtereenvolgens Referentie 6 en Appendix 2). Russische felinologie is pas recentelijk tot uitbouw gekomen en in het begin van zijn bestaan was het een algemene trend om eigen "replica's" te creëren van welbekende buitenlandse rassen, omdat Westerse prototypes buiten het bereik lagen van de Sovjet en later de Russische kattenliefhebber, door financiële, communicatieve of andere redenen. In het begin namen "huisgemaakte" Noorse Boskatten, Siamezen, Balinezen, Europese Kortharen (deze laatste met meer rechten om in Rusland te bestaan) een noemenswaardige plaats in op kattenshows.

Wat was hier de reden toe? Het ligt voor de hand dat de reden meestal van financiële aard was, omdat kittens van een "zeldzaam" ras veel succesvoller verkocht konden worden dan pakweg bruine halflangharige gestreepte "straatkatten". Daarbij komt dat er bij een significant deel van de jonge kattenliefhebbers een grote behoefte bestond om hun huisdier als "eentje met stamboom" te zien. Voor de huidige situatie, betekent het voorkomen van deze "Balinese" gevallen enkel dat nogal een aantal colorpoint halflangharige katten die later Neva Masquerades werden, een andere oorsprong hebben dan de occasionele uitkruisingen van Thaise katten met Russische straatkatten uit de jaren '60-'80.

Het verspreiden van de colorpoint mutatie: een speld in een hooiberg fokken.

In haar boek heeft Mironova het over een "recente uitbarsting" van colorpoint katten bij "SIB'en". Laat ons dit ontleden: kan deze expansie plaatsvinden omwille van natuurlijke oorzaken, zoals heel eenvoudig de vermeerdering van het aantal katterijen, het gestegen aantal rasevenementen, enz. Dat de colorpoint mutatie aanwezig is bij alle zoogdieren is een Punchinello geheim. Hoewel, bij de meeste populaties is deze mutatie uiterst zeldzaam. Ondanks al het gewicht van de moderne moleculaire biologie, is er slechts één geval van onherroepelijke vaststelling van Siamese mutatie bij mensen [2]. Katten uit Zuidoost Azië vertegenwoordigen een unieke poel met kenmerken van zoogdieren, waarin deze mutatie overvloedig aanwezig is. Bij andere katten is dit even zeldzaam als bij de rest van de zoogdieren.

Het is bekend dat colorpoint mutatie voorkomt bij de welgekende Abakan lijn, van wie de voorouders katten van de Abakan katterij zijn: Amur: Aldan en Argo Abakanen en enkele verwanten van hun ouders. De gekende draagster van deze mutatie was Mura, de stichtingskat van de De Glemur katterij. Mura, geboren halverwege de jaren tachtig, heeft zelf geen relevantie ten opzichte van Abakanen, het is een uit Moskou afkomstige kat, die haar cs genen (noot: cs = aanduiding voor het Siamese gen) kon verkrijgen via bijvoorbeeld Thaise katten of hun nakomelingen. Ondanks het veelvuldig voorkomen van Mura in stambomen van in Moskou gefokte katten, werden in deze lijnen slechts een handvol colorpoint katten geboren, sommige in Moskou, sommige in Finland, enkele in de Verenigde Staten en enkele in Polen. Voor zover mij bekend, werden in de loop van ongeveer 15 jaar fokken, binnen deze lijnen minder dan tien nestjes geboren waar colorpoint kittens in voorkwamen. Natuurlijk steeg het aantal colorpoint katten gestaag naarmate deze colorpoint kittens gebruikt werden voor doelmatige fok met andere colorpoint katten. Maar wanneer men het heeft over spontane verspreiding van colorpoint katten (en beschouwt dat het fokken van Mura's nageslacht vele jaren lang een uniek experiment inhield, omdat die fok niet als doel had om tussen andere kleurslagen colorpoint katten te selecteren), blijkt het percentage zeer laag te liggen. Vandaar dat de "explosieve" toename van colorpoint katten in de vroege jaren negentig, niets anders is dan eenvoudigweg het stijgen van het aantal colorpoint kittens bij reeds bestaande Siberische lijnen tijdens het fokken. Eén van de oorzaken is de keuze voor "Balinese" katten en verdere herbenoeming van vele van deze "Balinezen" als zijnde Neva Masquerades. Het is nu niet geweten welke langharige katten gebruikt werden om "Balinezen" te verkrijgen, maar het ligt nogal voor de hand dat deze weinig uitstaans hadden met Siberen, simpelweg omdat katterijen die deze "Balinezen" fokten, daar helemaal niet om gaven. Uitkruisingen vormden natuurlijk een andere bron, zij het doelmatig dan wel bij gelegenheid. Er bestaat enig bewijs van het kruisen van Siberen met Perzen bij "experimentele" stambomen van sommige Russische clubs, (zie Afbeelding 3), maar onweerlegbaar bewijs ontbreekt om met zekerheid te kunnen stellen dat die kruisingen ook maar enige colorpoint katten voortbrachten welke verder ingezet werden bij de fok. Hoewel er een hoop geruchten de ronde gaan over het opzettelijke gebruik van Perzen en Thaise katten tijdens de periode van begin tot halverwege de jaren negentig, om nieuwe "Neva" lijnen te scheppen, ontbreekt rechtstreeks bewijsvoering van zulke praktijken. Ofwel werden stambomen welke zulke acties weerspiegelden, later "gezuiverd", ofwel was die gang van zaken niet wijdverspreid, zeker niet wanneer men in beschouwing neemt dat de felinologische gemeenschap al in volle bloei was.

Opmerkingen ter besluit.

Gebaseerd op het bovenstaande materiaal, kunnen volgende besluiten getrokken worden aangaande de oorsprong en de verspreiding van de Neva Masquerades:

Er waren verschillende golven waarin Neva's de Siberische rassenpoel binnendrongen, en elk ervan vond zijn oorsprong onder welbepaalde, unieke omstandigheden en had daardoor zijn unieke genetische achtergrond. De eerste golf brak uit op het einde van de jaren 80, toen een aantal bontgekleurde katten uit Moskou en Sint-Petersburg erkend werden als Siberen, omdat "ze het product waren van Moeder Natuur die fokte tussen inheemse Russische en Thaise katten". Enkel recente genetische analyse heeft enig licht geworpen op het verschil tussen "Moeder Natuur's" genetische achtergrond en het voortgebrachte gemengde genotype. De tweede golf kwam met het rijzen en de val van Balinese katten van Russisch gehalte, toen de Russische felinologische gemeenschap uit haar kinderschoenen groeide en zich realiseerde dat hun Balinezki, Norwezhki en Siamski nooit door de rest van de wereld zouden geaccepteerd worden. De derde golf bestond eerder uit rimpelingen, veroorzaakt door gelegenheidspogingen om "de aantallen te vermeerderen" en "de genenpoel te vergroten" van Siberen door deze uit te kruisen met Perzen.

Bijna altijd, behalve in zeer recente jaren, heeft er een openlijke aanvaarding bestaan van het feit wat in boeken en in tijdschriften gepubliceerd werd, namelijk dat de Neva Masquerades meestal in de loop van de tweede helft van de twintigste eeuw in grote steden ontstonden als de uitkruising van Thaise met inheemse Russische halflangharige katten. Zulk een openlijke aanvaarding verdween echter al snel toen een bepaald gedeelte van de zich ontwikkelende Russische felinologische gemeenschap trachtte het idee van de gemeenschappelijke identiteit te herroepen tussen Neva's en traditionele Siberen.

De bewijsvoering voor het bestaan van colorpoint katten in Rusland kan op lange termijn niet aanvaard worden omdat deze katten geen enkel op te sporen tracé nalieten in de geschiedenis noch folklore, met uitzondering van de tekening van Pallas' kat die aan een Thaise deed denken. In tegendeel zelfs: Bukhara katten, die naaste verwanten (of misschien zelfs voorouders) zijn van moderne Siberen, zijn beschreven als katten met een wild getypeerde kleuring [2]. Tot op heden worden grote, "pluizige" en "grijs gestreepte" katten in de zuidelijke gebieden van de Oeral, autonome moslimrepublieken van Rusland, en in landen in Centraal Azië, "Bukhara's" geheten en geen "Siberische" katten. Dit is belangrijk omdat de populatie van de Bukhara katten veel meer kansen had om katten van Zuidoost Azië, die daar via vruchtbare koopmansroutes gebracht waren, te ontmoeten, dan eender welke andere katten op Russisch grondgebied. Garteveld [3] voert aan dat de prijs van een paar Bukhara katten tussen de "75 en 100 roebels ligt, terwijl ze hier (in Azië, noot van A.K.) niet echt goedkoper zijn dan in Moskou". Het bedrag van 100 roebels vertegenwoordigde in het begin van de twintigste eeuw in Rusland ongeveer een derde tot de helft van het jaarlijkse inkomen van een arbeider of een klerk. Het is niet erg waarschijnlijk dat de aanwezigheid van andere opmerkelijke katten zoals colorpoint katten op Russische markten of op die van haar buurlanden, onopgemerkt voorbij zou gegaan zijn.

Zoals hierboven geciteerd, is de voornaamste grond voor "wettiging" van de Neva Masquerades als onderdeel van de Siberen, als volgt:

  1. uitkruisingen van Russische halflangharige katten met Thaise katten vonden plaats voordat het ras erkend werd, en
  2. Thaise katten vertegenwoordigen al de poel van Russische inlandse katten.
Beide beweringen werden echter als onjuist bewezen. Er werden een redelijk aantal uitkruisingen gemaakt van colorpoint katten met andere, welke genetisch zowel als fenotypisch irrelevant waren ten opzichte van Siberen, en dit jaren nadat Siberen en Neva's al erkend waren, en aanvankelijk was de opzet niet het verkrijgen van Neva Masquerades, maar eerder om "Balinezen" te kweken. Slechts met het stijgende begrip dat deze manier van fokken de verkeerde was, werd een belangrijk deel van deze katten van omstreeks 1992 tot 1995 "getransformeerd" tot Neva Masquerades.

Het belangrijkste is dat moderne moleculaire genetische analyse onweerlegbaar heeft aangetoond dat de clade (noot: clade = ook 'klade', monofyletische groep, een aanduiding uit de cladistiek, een wetenschappelijk systeem om biologische organismen in te delen) van de Siamese katten (waarin Thaise katten een van de archetypes vertegenwoordigen) genetisch het verst verwijderd staat van alle andere kattenrassen, waaronder ook de Europese en Mediterrane staatkatten [4]. Siberische katten die in deze studie opgenomen werden, vormen geen uitzondering en bevinden zich aan de tegenovergestelde tak van deze genetische boom. Belangrijk is dat deze studie niet gaat over de eigenschap van al dan niet colorpoint katten, maar over katten uit Zuidoost Azië en omgeving, ongeacht hun kleur. Zo heeft men bijvoorbeeld kunnen aantonen dat Korat katten die in deze analyse werden opgenomen, uit genetisch standpunt tot de Zuidoost Aziatische clade behoren en even ver verwijderd stonden van andere katten als hun colorpoint neven [5].

Deze data tonen aan dat katten uit de regio van Zuidoost Azië geografisch gedurende lange tijd afgezonderd waren van de rest van de huiskattenpopulatie en een unieke genomenstructuur verwierven. Het heeft daarom weinig zin om dieren te kruisen zoals Thaise en Russische halflangharige katten, die genetisch zo ver van elkaar verwijderd staan als maar mogelijk is binnen de evolutieboom van de huiskat, en om zulk een uitkruising als "natuurlijk" en "zinvol" te bestempelen. In feite heeft het op grote schaal uitkruisen van genetisch ver van elkaar staande kattenpopulaties, als gevolg dat de unieke kenmerken van beide claden verloren gaan. Hieruit kunnen we leren dat dit is wat er gebeurde met de Perzen, waarschijnlijk het meest ontwikkelde ras, als men spreekt over het te ver drijven in de ontwikkeling van kunstmatige eigenschappen bij stamboomkatten. Hoewel er weinig twijfel bestaat over de historische oorsprong van Perzen uit Iran en Midden Azië, en hun naaste verwanten Angora's en Van's inderdaad regiospecifieke kenmerken vertonen in hun DNA, hebben Perzen deze volledig verloren. Hierdoor vormen Perzen een markabel voorbeeld van wat er met de genetische achtergrond van een ras gebeurt, indien de fok enkel gericht is op het gewenste kunstmatig uitziende extreme type, zonder acht te slaan op hoe dit type tot stand is gekomen. Wat volledig toegelaten is in het geval van een kunstmatig ras, is volstrekt ontoelaatbaar wanneer men het heeft over het behoud van de genetisch unieke kenmerken van een inlands ras zoals de Siberen.

Waarom is het verlies van unieke genetische achtergrond in ijltempo onvermijdelijk bij uitkruisingen van Siberische met Thaise colorpoint, enkel bedoeld om colorpoint te propageren? Dat komt omdat het colorpoint gen recessief is. Het is relatief gemakkelijk om een dominant kenmerk bij een kattenpopulatie in te brengen (bv de zilveren kleur) terwijl men het genotype grotendeels behoudt. Omdat dominante trekken steeds "zichtbaar" zijn, kan het bij een kattenpopulatie ingefokt worden door één enkele voorouder te gebruiken en dit kenmerk met het blote oog op te volgen. Gedurende verschillende generaties fokken met dezelfde kat die een nieuw lid van de bedoelde populatie voorstelt, worden de kenmerken die samen met het dominante kenmerk "ingebracht" worden, geleidelijk aan uit de populatie "weggewassen". Het enige wat nodig is om zulk een genetische "wasbeurt" hoogst efficiënt te maken, is om alle "tussenliggende" katten uit het fokprogramma te verwijderen.

Integendeel, om een recessief colorpoint gen "zuiver" bij een kattenpopulatie in te telen, dient men kennis te hebben van moleculaire genetica, en tevens bereid zijn om aanzienlijke fondsen te willen investeren bij het uitvoeren van verschillende tientallen (beter nog honderden) DNA tests. Men kan het zich veroorloven om naadloos een recessief gen bij een nieuwe achtergrond, volgens bovenstaand schema, te introduceren door strikte controle van heterozygoten uit te voeren bij elke stap van de fok. Deze heterozygotische katten, die over zowel normale als colorpoint allellen beschikken, zullen echter het colorpoint fenotype missen, en hun genotype moet door middel van DNA testen onthuld worden (PCR, polymerase kettingreactie).

Er bestaan enkele onuitgegeven indicaties dat het genoom van Siberische katten DNA sequenties bevat die men niet bij andere rassen terugvindt. Zo schijnen Siberen bijvoorbeeld minder allergische reacties te veroorzaken, vergeleken met welk ander ras ook. Of dit werkelijk zo is, dient nader onderzocht te worden, maar de verspreiding van vreemde genen van Thaise en andere colorpoint gen dragende katten in de Siberische populatie, kan de gelegenheid om te ontdekken of hier een moleculaire structuur achter zit, snel wegmaaien.

Er is bijkomende studie nodig om deze eerste bevindingen te bevestigen, maar als men de onbeperkte fok van Siberen met Neva Masquerades in beschouwing neemt, welke laatste al een behoorlijk aandeel niet-inheems genetisch materiaal bevatten, loopt het unieke Siberische genoom gevaar om nooit beschreven te raken.

Volgens mij liggen de gevolgen van de invoering van de Neva Masquerades bij Siberen, erg voor de hand. Ondanks alle redevoeringen, is in Rusland de trend om Neva's en Siberen apart te fokken, nooit veranderd en doet slechts een kleine fractie van de katterijen het tegenovergestelde. Ik hoop dat de informatie die in deze verhandeling naar voor werd gebracht, nuttig zal blijken voor huidige en toekomstige wereldwijde Siberen fokkers.

Referenties

[1] http://www.britannica.com/eb/article-9056655/Sergey-Vladimirovich-Obraztsov

[2] http://www.jci.org/articles/view/115075

[3] Garteveld V. I. Amidst loose sands and cut throats. Moscow, 1913

[4] http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2267438

[5] http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=2267438&blobname=nihms-37932-f0002.jpg

[6] http://cat-sibiryak.ru/st-Sadovnikova1.htm

Appendix

Fragment van een "experimentele" stamboom van een "Sibeer", waarin een Perzische kat voorkomt:

Fragment of experimental pedigree


Omslag van het boek, geciteerd onder Nota 3:

Cover of the book cited under Ref. 3.


Pagina's uit de showcataloog voor shows die in Litouwen en Rusland gehouden werden.
"Balinese van novice klasse" staan rood onderlijnd aangeduid:

Pages from show catalogues

Pages from show catalogues

© A.V. Kolesnikov, PhD, Moskou, Rusland Januari 2004-Mei 2008.