Het afnemen en opslaan van DNA

English German Danish Dutch Norwegian Portuguese

[Vertaald door Marjan Boonen, cattery Boonland.]

Door Lies Klösters, februari 2009

Waarom moeten we DNA opslaan?

Er wordt steeds meer onderzoek gedaan om de loci van bepaalde ziekten te kunnen determineren. Daarom wordt het steeds belangrijker om het DNA van onze huisdieren te testen. Maar wat doe je als een huisdier al is overleden? Of verhuisd en de eigenaren niet willen meewerken aan het afgeven van DNA? Het antwoord is: neem DNA-materiaal af terwijl het dier nog bij u woont.

Dit kan van volwassen dieren, maar ook van hun nazaten, voordat ze uw huis verlaten. Zo kunt u de testen later alsnog laten uitvoeren.

Een nadeel is dat de identiteit van het dier niet kan worden bevestigd als u het materiaal later op DNA laat testen. Wel kunt u het altijd voor uw eigen informatie laten testen om de oorsprong van een bepaalde ziekte te achterhalen en eventueel uw fokprogramma aan te passen.

Hoe lang kan DNA-materiaal worden bewaard?

Als u een DNA monster afneemt op de voorgeschreven manier, kan het vele jaren bewaard worden. Om DNA-materiaal op de juiste wijze te bewaren, moet de swab allereerst niet verontreinigd zijn met DNA-materiaal van een ander dier. Het monster kan het best op kamertemperatuur bewaard worden, op een droge plek.(Zie hieronder voor verdere instructies) Het kan later via reguliere post verstuurd worden naar een laboratorium voor DNA-analyse.

Waarschuwing: Een DNA monster kan aangetast, c.q. onbruikbaar worden als het gaat schimmelen of als het in aanraking komt met bijvoorbeeld desinfecteringsmiddelen.

Heb ik een bloedmonster nodig om DNA van mijn dieren te testen?

U heeft niet altijd bloed nodig voor een DNA test. DNA wordt uit de kern van de cellen gehaald. Deze cellen kunnen van materiaal van verschillende origine zijn: bloed, wangslijm, sperma of haarwortels.

Bloedmonsters afnemen kan stressvol zijn voor uw dier en u moet er voor naar de dierenarts. Sommige katten (zij het, niet alle) hebben hier vaker meer problemen mee dan honden.
Bij haarafname moet u er zeker van zijn dat de wortels ook meekomen. Dit kan moeilijk zijn bij een dier met pluizig haar dat makkelijk weggeblazen wordt. Bij paarden is het een veel gebruikte methode voor DNA-testen: haren van de staart of de manen zijn er heel geschikt voor.
Het verzamelen van sperma is ook niet altijd makkelijk, afhankelijk van de betreffende diersoort. Bij katten wordt deze methode bijvoorbeeld nooit gebruikt omdat sperma moeilijk te verkrijgen is. Voor honden en sommige andere diersoorten kan sperma makkelijker verkregen en gebruikt worden. Uiteraard moet er voor vrouwelijke dieren een andere methode gebruikt worden.

Het wangslijm-monster is een weinig belastende manier om DNA-materiaal te verzamelen. De hiermee verzamelde cellen zijn even goed bruikbaar voor een DNA-analyse. Dus tenzij er een specifieke noodzaak is om bloed te gebruiken, kunt u een wangslijm-monster (swab) gebruiken.

DNA monsters afnemen door middel van mond-swabs:

  1. Het is het best om steriele wattenstaafjes op het Internet of bij uw apotheek te bestellen. Als dit niet mogelijk is, kunt u ook gewone wattenstaafjes gebruiken. Zorg ervoor dat u het watje niet met uw handen/vingers aanraakt; als bacterieën van uw handen op het staafje worden overgebracht, kunnen zij het DNA-monster besmetten en teniet doen.
  2. Begin met één dier en rondt deze procedure geheel af, alvorens met een volgend dier te beginnen.
  3. Als uw dier recent heeft gegeten, wacht dan minstens 15 minuten voordat u het monster afneemt. De mogelijke voedselresten die zijn achtergebleven, kunnen een voedselbron voor bacterieën zijn.
    Bij zogende kittens geldt dat de mogelijke melk in hun mond sporen van hun moeders DNA kan bevatten. Het in de bek achtergebleven voedsel bij volwassen dieren, kan ook vreemd DNA bevatten. Het is daarom dus ten allen tijde belangrijk om lang genoeg te wachten met het afnemen van een DNA-monster nadat uw dier heeft gegeten.
  4. Maak de verpakking van het wattenstaafje zo open, dat uw vingers het watten uiteinde niet aanraken! Als dit wel gebeurt, kunt u bacteriën en/of uw eigen DNA op het watje aanbrengen en zodoende het monster onbruikbaar maken.
  5. Houdt het wattenstaafje in het midden, met uw schrijfhand vast.
  6. Houdt uw dier met uw andere hand stevig vast in zijn nek en plaats het wat-uiteinde tussen de wang en het tandvlees. Laat het wat-uiteinde diverse malen stevig ronddraaien om het monster te verkrijgen.
  7. Laat het wat-uiteinde in de lucht drogen. Blaas er niet op!! Als u op het uiteinde blaast, kunnen hiermee miniscule deeltjes spuug op het watje komen en zodoende het monster weer onbruikbaar maken.
  8. Plaats het wattenstaafje in de verpakking terug en sluit dit goed af met plakband of nietjes. Het mag niet luchtdicht afgesloten zijn! Op een vochtig watje in een luchtdichte omgeving kunnen ook weer bacteriën groeien die het monster onbruikbaar maken.
  9. Neem minimal 5 monsters per dier. Verzamel alle wattenstaafjes van 1 dier in een enveloppe, voorzien van de volledige naam van het dier en de datum waarop het monster is afgenomen.
    Als u monsters afneemt van een jong dier dat nog geen naam heeft, noteer dan in ieder geval de naam van de ouders en andere gegevens (het geslacht & de kleur van het dier en andere bijzonderheden die u later kunnen helpen herinneren om wiens DNA het hier gaat) op de enveloppe. Jaren na dato kan er makkelijk verwarring ontstaan over de identiteit van het dier als de informatie op de enveloppe niet volledig is.
  10. De monsters kunnen op kamertemperatuur bewaard worden.